İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Nedir? 2026 Kapsamlı Rehber

Günümüz iş dünyasında, çalışma ortamlarının güvenliği ve çalışanların sağlığı yalnızca yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda işletmelerin sürdürülebilirliği ve verimliliği için en temel unsurdur. İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG), tüm sektörlerde iş kazalarını önlemek, meslek hastalıklarının önüne geçmek ve güvenli çalışma koşulları oluşturmak amacıyla yürütülen sistemli çalışmalardır.

Bu rehberde, İSG'nin temel ilkelerinden risk değerlendirme süreçlerine, yasal zorunluluklardan işletmelere sağladığı faydalara kadar tüm detayları bulabilirsiniz.

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Nedir?

İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG); iş yerlerinde çalışanların bedensel, ruhsal ve sosyal refahını en üst düzeyde tutmayı, çalışma şartlarından kaynaklanan sağlık sorunlarını engellemeyi ve iş ile çalışan arasındaki uyumu sağlamayı hedefleyen disiplinler arası bir alandır.

Türkiye’de İSG süreçleri, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu çerçevesinde düzenlenmektedir. Bu kanun uyarınca, 1 çalışanı dahi bulunan tüm kamu ve özel sektör kuruluşları İSG mevzuatına uymakla yükümlüdür.

İSG’nin Temel Amaçları Nelerdir?

İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının ana hedefleri üç temel başlık altında toplanır:

1. Çalışanları Korumak: Çalışanların iş kazaları ve meslek hastalıklarından korunmasını sağlayarak sağlıklı ve güvenli bir ortam sunmak.

2. Üretim Güvenliğini Sağlamak: Kesintisiz ve güvenli bir çalışma ortamı yaratarak verimliliği ve üretkenliği artırmak.

3. İşletme Güvenliğini Sağlamak: Muhtemel patlama, yangın, makine arızaları ve kaza risklerini önceden tespit ederek işletmenin maddi ve manevi varlığını korumak.

İş Yerlerinde İSG Tehlike Sınıfları

6331 sayılı kanuna göre iş yerleri, yürüttükleri faaliyetlerin risk durumuna göre üç farklı tehlike sınıfına ayrılır:

• Az Tehlikeli: Büro işleri, perakende satış mağazaları, eczaneler, okullar vb.

• Tehlikeli: İmalatathaneler, kasaplar, tekstil üretim tesisleri, gıda işleme tesisleri vb.

• Çok Tehlikeli: İnşaat şantiyeleri, maden ocağı işletmeleri, kimya sanayii, ağır sanayi vb.

İş yerinin yer aldığı tehlike sınıfı; atanması gereken İSG Uzmanı (A, B veya C sınıfı) ve İşyeri Hekimi hizmet sürelerini, verilecek eğitimlerin periyodunu ve sağlık taramalarının sıklığını doğrudan belirler.

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?

Risk değerlendirmesi, İSG süreçlerinin en kritik adımıdır. İş yerindeki olası tehlikelerin önceden belirlenmesi ve bu tehlikelerin riske dönüşmesini engellemek amacıyla uygulanan 5 adımlı bir süreçtir:

1. Tehlikelerin Tespiti: Fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal risk faktörlerinin belirlenmesi.

2. Risklerin Analizi ve Derecelendirilmesi: Tespit edilen tehlikelerin kaza oluşturma olasılığı ve etkisinin hesaplanması.

3. Kontrol Tedbirlerinin Kararlaştırılması: Tehlikenin kaynağında yok edilmesi veya Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanımının zorunlu kılınması.

4. Dokümantasyon: Tüm tespit ve önlemlerin raporlanarak kayıt altına alınması.

5. Yenileme ve Takip: Risk değerlendirmesinin belirlenen yasal sürelerde veya iş yerindeki değişikliklerde güncellenmesi.

İşveren ve Çalışanların İSG Sorumlulukları

Güvenli bir çalışma ortamı, hem işverenin hem de çalışanların ortak çabasıyla mümkündür.

İşverenin Yükümlülükleri

• İSG uzmanı ve işyeri hekimi hizmeti sağlamak (OSGB veya bünyesinde personel ile).

• Çalışanlara düzenli İSG eğitimleri vermek.

• Acil durum planları hazırlamak ve tatbikatlar düzenlemek.

• Kişisel Koruyucu Donanımları (baret, iş ayakkabısı, emniyet kemeri vb.) eksiksiz sağlamak.

• İşe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini yaptırmak.

Çalışanların Yükümlülükleri

• İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uymak.

• Verilen kişisel koruyucu donanımları doğru ve amacına uygun kullanmak.

• Tehlikeli durumları veya arızaları derhal işveren veya İSG uzmanına bildirmek.

İSG Uygulamalarının İşletmelere Sağladığı Faydalar

Etkili bir İSG yönetim sistemi kurmak, işletmelere yalnızca yasal uyum sağlamakla kalmaz, aynı zamanda kurumsal başarıya da katkı sunar:

• İş Kazalarını ve Tazminat Maliyetlerini Azaltır: Önleyici tedbirler, kaza ve sağlık masraflarını belirgin şekilde düşürür.

• Çalışan Motivasyonunu ve Verimliliği Artırır: Güvenli bir ortamda çalışan personelin kuruma olan bağlılığı ve çalışma verimi yükselir.

• Kurumsal İtibarı Güçlendirir: İSG standartlarına uyan firmalar, pazarda ve iş ortakları nezdinde daha prestijli bir konuma sahip olur.

İş Sağlığı ve Güvenliği, lüks veya formalite değil, insan hayatına verilen değerin en net göstergesidir. İSG kurallarına eksiksiz uymak, kazaları yaşanmadan önlemenin en etkili yoludur. İş yerinizde İSG standartlarını tam anlamıyla uygulayarak hem çalışanlarınızı hem de geleceğinizi güvence altına alabilirsiniz.