1. Anasayfa
  2. İş Sağlığı ve Güvenliği Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

İş Sağlığı ve Güvenliği Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Resmi Mevzuat & Saha Rehberi

İş Sağlığı ve Güvenliği Sıkça Sorulan Sorular

6331 sayılı İSG Kanunu, İSG-Katip sözleşmeleri, Fine-Kinney risk skoru, SGK kaza bildirimleri, şantiye ve fabrika güvenliği hakkında tam 100 soru ve kapsamlı yasal çözümler.

100
Soru & Cevap
10
Ana Kategori
%100
2026 Mevzuatı
250+
Form Referansı

1. 6331 Sayılı İSG Kanunu & Temel Mevzuat

10 Soru
#01 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu hangi işyerlerini ve çalışanları kapsar?
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu; kamu ve özel sektör ayrımı gözetmeksizin, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanlara ve bu çalışanların istihdam edildiği tüm işyerlerine uygulanır. Faaliyet konusuna bakılmaksızın sanayi, ticaret, tarım, eğitim ve sağlık gibi tüm sektörleri kapsar.

İstisnalar (Kapsam Dışı Alanlar):
  • Fabrika, bakım merkezi, dikimevi gibi atölyeler hariç TSK, genel kolluk ve MİT mensuplarının operasyonel faaliyetleri,
  • Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri,
  • Ev hizmetleri (ev içi temizlik, çocuk/yaşlı bakımı vb.),
  • Çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal ve hizmet üreten tek kişilik esnaf ve sanatkârlar,
  • Hükümlü ve tutuklulara yönelik infaz hizmetleri ve cezaevi atölye eğitimleri.
Dayanak: 6331 Sayılı Kanun Madde 2 Kapsam & İstisnalar
#02 İşverenin iş sağlığı ve güvenliği konusundaki genel yükümlülükleri nelerdir?
İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla doğrudan yükümlüdür. İşveren bu yükümlülüğü yerine getirirken şu temel prensiplere uymalıdır:
  • Risklerden kaçınmak: Önlenmesi mümkün olan tehlikeleri kaynağında yok etmek.
  • Riskleri değerlendirmek: Kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz ederek önceliklendirmek.
  • Kaynağında mücadele: Risklerle tehlikenin doğduğu noktada mücadele etmek.
  • İşin kişiye uyarlanması: İşyeri tasarımı, makine seçimi, çalışma ve üretim yöntemlerinde insan faktörünü gözetmek.
  • Teknik gelişmelere uyum: Eski ve tehlikeli yöntemleri yeni, güvenli teknolojilerle değiştirmek.
  • Toplu korumaya öncelik: Kişisel korunma donanımlarına kıyasla toplu koruma önlemlerine (korkuluk, havalandırma vb.) daima öncelik vermek.
  • Eğitim ve talimat: Çalışanlara uygun İSG eğitimi ve yazılı çalışma talimatları sağlamak.
Not: İSG hizmetlerinin uzman/hekimden alınması işverenin hukuki ve cezai sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Dayanak: 6331 Sayılı Kanun Madde 4 & 5 İşveren Sorumluluğu
#03 Çalışanların iş sağlığı ve güvenliğindeki temel sorumlulukları ve uymak zorunda olduğu kurallar nelerdir?
Çalışanlar, aldıkları İSG eğitimi ve işverenin yazılı talimatları doğrultusunda hem kendi sağlık ve güvenliklerini hem de hareketlerinden etkilenen diğer çalışanların güvenliğini tehlikeye düşürmemekle yükümlüdür:
  • İşyerindeki makine, cihaz, araç, gereç, tehlikeli madde, taşıma ekipmanı ve diğer üretim araçlarını kurallara uygun şekilde kullanmak,
  • Güvenlik donanımlarını (koruyucu muhafazalar, acil durdurma butonları vb.) keyfi olarak çıkarmamak ve doğru çalıştırmak,
  • Kendilerine sağlanan Kişisel Koruyucu Donanımları (KKD) doğru kullanmak, temiz tutmak ve uygun şekilde muhafaza etmek,
  • İşyerinde karşılaştıkları her türlü ciddi ve yakın tehlikeyi derhal işverene veya çalışan temsilcisine bildirmek,
  • Teftişe yetkili makamlar ve İSG profesyonelleri ile iş birliği yaparak noksanlıkların giderilmesine katkı sağlamak.
Dayanak: 6331 Sayılı Kanun Madde 19 Çalışan Hak & Sorumluluğu
#04 Çalışmaktan kaçınma hakkı nedir, çalışan bu hakkı hangi koşullarda ve nasıl kullanabilir?
Ciddi ve yakın bir tehlike ile karşı karşıya kalan çalışanlar, İSG Kuruluna (kurul yoksa doğrudan işverene) başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli önlemlerin alınmasını talep edebilir. Kurul veya işveren derhal toplanarak karar verir ve yazılı olarak bildirir.

Hakkın Kullanımı ve Güvenceler:
  • Gerekli tedbir alınıncaya kadar çalışan çalışmaktan kaçınma hakkına sahiptir.
  • Tehlikenin önlenemez ve acil olduğu durumlarda çalışanlar, kurula başvurmadan doğrudan çalışma yerini terk ederek güvenli alana gidebilir.
  • Bu hakkı kullanan çalışanların ücretleri ve diğer sözleşmesel hakları tam olarak ödenir; fesih veya disiplin cezası uygulanamaz.
  • Önlem alınmaması halinde çalışan, iş sözleşmesini 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında haklı nedenle derhal feshedebilir.
Dayanak: 6331 Sayılı Kanun Madde 13 Çalışmaktan Kaçınma
#05 İş sağlığı ve güvenliği kurulu hangi işyerlerinde kurulmak zorundadır ve kurul kimlerden oluşur?
50 ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve 6 aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı tüm işyerlerinde İSG Kurulu kurulması yasal bir zorunluluktur.

İSG Kurulu Üyeleri:
  1. İşveren veya işveren vekili (Kurul Başkanı),
  2. İş Güvenliği Uzmanı (Kurul Sekreteri),
  3. İşyeri Hekimi,
  4. İnsan kaynakları, personel, sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi,
  5. Varsa sivil savunma uzmanı,
  6. Varsa formen, ustabaşı veya usta temsilcisi,
  7. Çalışan temsilcisi (birden fazla ise baş temsilci).
Dayanak: 6331 Sayılı Kanun Madde 22 & İSG Kurulları Yönetmeliği İSG Kurulu
#06 İSG Kurul kararları işveren açısından bağlayıcı mıdır, kurul toplantıları ne sıklıkla yapılır?
İşveren, İSG Kurulu tarafından mevzuata uygun olarak alınan kararları uygulamakla yükümlüdür. Kurul kararları karar defterine yazılır, toplantıya katılan tüm üyelerce imzalanır ve bir nüshası işverene tebliğ edilir.

Toplantı Periyotları:
  • Çok Tehlikeli Sınıf: Ayda en az 1 kez,
  • Tehlikeli Sınıf: Kurul kararıyla 2 ayda bir yapılabilir,
  • Az Tehlikeli Sınıf: Kurul kararıyla 3 ayda bir yapılabilir.
  • Olağanüstü Toplantı: Ağır bir iş kazası, yangın, patlama, göçük veya acil durumlarda kurul süre beklenmeksizin derhal olağanüstü toplanır.
Dayanak: İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik Madde 8 & 9 Kurul Kararları
#07 İşyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği temsilcisi (çalışan temsilcisi) nasıl belirlenir ve yetkileri nelerdir?
İşyerinde yetkili sendika varsa sendika temsilcisi doğrudan çalışan temsilcisi sayılır. Sendika yoksa çalışanlar arasında gizli oy ile seçim yapılır; seçim yapılamazsa işveren tarafından atanır.

Çalışan Sayısına Göre Temsilci Sayısı:
  • 2 - 50 çalışan: 1 temsilci
  • 51 - 100 çalışan: 2 temsilci
  • 101 - 500 çalışan: 3 temsilci
  • 501 - 1000 çalışan: 4 temsilci
  • 1001 - 2000 çalışan: 5 temsilci
  • 2001 ve üzeri: 6 temsilci
Yetkileri: Tehlikelerin kaynağında yok edilmesini talep etme, tedbir önerme, İSG teftişlerine katılma ve çalışmaktan kaçınma taleplerini kurula iletme hakkına sahiptir. Görevlerinden ötürü hakları kısıtlanamaz.
Dayanak: 6331 Sayılı Kanun Madde 20 Çalışan Temsilcisi
#08 İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı görevlendirme yükümlülüğü hangi işletmeler için ne zaman yürürlüğe girmiştir?
6331 sayılı Kanun kapsamında uzman ve hekim görevlendirme takvimi kademeli olarak uygulanmıştır:
  • 50 ve üzeri çalışan (Tüm sınıflar): 1 Ocak 2013'ten bu yana zorunludur.
  • 50'den az çalışan (Tehlikeli ve Çok Tehlikeli): 1 Ocak 2014'ten bu yana zorunludur.
  • 50'den az çalışan (Az Tehlikeli) ve Kamu Kurumları: Yasal ertelemelerin ardından tam yürürlük tarihi 1 Ocak 2025 olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla günümüzde tüm sınıflarda hizmet alımı zorunludur.
Dayanak: 6331 Sayılı Kanun Madde 38 Yürürlük Tarihleri
#09 50'den az çalışanı olan az tehlikeli işyerlerinde işveren kendi İSG hizmetini üstlenebilir mi?
Evet. 50'den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde; işveren veya işveren vekili, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Anadolu Üniversitesi protokolü (veya onaylı eğitim kurumları) üzerinden yürütülen İşveren İSG Eğitimi programını başarıyla tamamlayıp sertifika alarak:

  • İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini (risk değerlendirmesi, acil durum planı, İSG eğitimleri) bizzat kendisi yürütebilir.
  • Kritik İstisna: İşe giriş ve periyodik sağlık muayeneleri işveren tarafından yapılamaz. Sağlık raporları kamu sağlık hizmeti sunucularından (Aile Hekimliği veya yetkili kamu hastaneleri) temin edilmek zorundadır.
Dayanak: 6331 Sayılı Kanun Ek Madde 1 İşveren İSG Hizmeti
#10 İSG mevzuatına uyulmaması durumunda 2026 yılı idari para cezaları nasıl uygulanır ve hesaplanır?
6331 sayılı Kanun kapsamındaki idari para cezaları her takvim yılı başında Vergi Usul Kanunu uyarınca ilan edilen Yeniden Değerleme Oranı (YDO) nispetinde artırılır. Cezalar çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre kademeli (katlamalı) olarak uygulanır:

Ceza Kat Sayıları:
  • Az Tehlikeli: 1-9 çalışan: Taban ceza | 10-49 çalışan: Taban x 1.25 | 50+ çalışan: Taban x 1.5
  • Tehlikeli: 1-9 çalışan: Taban x 1.25 | 10-49 çalışan: Taban x 1.5 | 50+ çalışan: Taban x 2.0
  • Çok Tehlikeli: 1-9 çalışan: Taban x 1.5 | 10-49 çalışan: Taban x 2.0 | 50+ çalışan: Taban x 3.0
Uzman/Hekim görevlendirmeme, risk değerlendirmesi yapmama veya kaza bildirmeme gibi fiillerde cezalar her ay devam ettiği sürece katlanarak kesilir.
Dayanak: 6331 Sayılı Kanun Madde 26 İdari Para Cezaları

2. İSG-Katip Sistemi, Sözleşmeler & Sertifikasyon

10 Soru
#11 İSG-Katip sistemi nedir ve ne amaçla kullanılır?
İSG-Katip (İş Sağlığı ve Güvenliği Kayıt, Takip ve İzleme Programı), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yönetilen e-Devlet tabanlı merkezi bilgi sistemidir. İşyerlerinin İSG profesyonelleri (Uzman, Hekim, DSP) ile yapacağı sözleşmelerin düzenlenmesi, onaylanması, süre takiplerinin yapılması, OSGB yetkilendirmeleri ve kurumsal bildirimlerin yasal olarak tescil edildiği tek resmi platformdur.
Dayanak: İSG Hizmetleri Yönetmeliği İSG-Katip Tanımı
#12 İSG-Katip üzerinden iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi sözleşmesi nasıl yapılır ve onaylanır?
Sözleşme akışı şu adımlarla tamamlanır:
  1. İşveren veya OSGB yetkilisi e-Devlet kapısı üzerinden İSG-Katip sistemine (isgkatip.csgb.gov.tr) giriş yapar.
  2. İlgili SGK sicil numarası seçilerek 'Hizmet Alan İşyeri Sözleşmeleri' sekmesinden ilgili profesyonelin T.C. Kimlik Numarası girilir.
  3. Yasal minimum süre veya üzerinde anlaşılan aylık dakika belirlenerek sözleşme taslağı onaylanır.
  4. Görevlendirilen İSG profesyoneli kendi e-Devlet şifresiyle İSG-Katip'e girerek gelen sözleşmeyi 5 gün içinde onaylar. Karşılıklı onay tamamlanmadan sözleşme hukuken geçerlilik kazanmaz.
Dayanak: İSG-Katip Kullanım Kılavuzu Sözleşme Onayı
#13 İSG-Katip'te yapılan sözleşmelerde çalışan sayısı güncellendiğinde sözleşme düşer mi?
SGK aylık prim ve hizmet bildirgesinde bildirilen çalışan sayısı arttığında, sistem otomatik olarak gerekli minimum hizmet dakikasını yeniden hesaplar. Eğer mevcut sözleşmedeki süre yeni çalışan sayısının yasal zorunlu süresini karşılamıyorsa sistem uyarı verir. Bakanlıkça tanınan süre zarfında ek sözleşme veya süre artışı yapılmazsa sözleşme yasal eksiklik statüsüne girer ve cezai risk doğurur.
Dayanak: İSG Hizmetleri Yönetmeliği Madde 14 Sözleşme Süresi
#14 İSG profesyonellerinin (Uzman, Hekim, DSP) sertifika vize yenileme süresi ne kadardır ve nasıl yapılır?
İş güvenliği uzmanlığı, işyeri hekimliği ve diğer sağlık personeli belgeleri veriliş tarihinden itibaren 5 yıl süreyle geçerlidir.

Vize Yenileme Adımları:
  • 5 yıllık sürenin dolmasına en erken 60 gün kala İSG-Katip üzerinden vize başvurusu başlatılır.
  • Bakanlıkça belirlenen vize harcı Ziraat Bankası kurumsal tahsilat hesabına yatırılır.
  • Vizesi yenilenmeyen belgeler İSG-Katip üzerinde pasif duruma düşer; pasif belgeyle yeni sözleşme yapılamaz ve mevcut sözleşmeler askıya alınır.
Dayanak: İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki ve Sorumlulukları Yönetmeliği Madde 8 Vize Yenileme
#15 Bir üst tehlike sınıfına bakma hakkı (B sınıfının A'ya, C sınıfının B'ye bakması) hangi şartlara bağlıdır?
6331 sayılı Kanun'un Geçici 4. maddesi uyarınca yapılan yasal düzenlemeler çerçevesinde; sektördeki tecrübeli uzman açığını kapatmak amacıyla:
  • (C) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanları Tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde,
  • (B) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanları Çok Tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde görevlendirilebilmektedir.
  • Bu görevlendirmelerin geçerlilik tarihleri ve şartları ilgili torba kanun maddeleri ve Bakanlık duyuruları doğrultusunda İSG-Katip sistemi üzerinden doğrudan kontrol edilmelidir.
Dayanak: 6331 Sayılı Kanun Geçici Madde 4 Üst Sınıfa Bakma
#16 Alt işveren (taşeron) çalışanlarının İSG-Katip sözleşmeleri ve asıl işverenin denetim sorumluluğu nedir?
Alt işveren, kendi çalışanları için bağımsız bir SGK sicil numarası üzerinden İSG-Katip sözleşmesi yapmakla yükümlüdür.

Asıl İşverenin Sorumlulukları:
  • Asıl işveren, alt işverenin İSG hizmeti alıp almadığını ve İSG-Katip sözleşmelerinin aktifliğini denetlemekle müteselsilen (zincirleme) sorumludur.
  • Alt işverenin sözleşme yapmaması veya çalışanlarını korumaması durumunda doğacak kazalardan ve SGK idari para cezalarından asıl işveren müştereken sorumlu tutulur.
Dayanak: İSG Hizmetleri Yönetmeliği Madde 10 Alt İşveren Sorumluluğu
#17 İSG-Katip'te e-Bildirge ve SGK sicil numarası uyuşmazlığı durumunda ne yapılmalıdır?
İşyerinin SGK tescili yeni yapıldığında veya unvan/adres/tehlike sınıfı değişikliği gerçekleştiğinde İSG-Katip ile SGK veri tabanı arasında eşleşme gecikmesi yaşanabilir. Bu durumda:
  1. İlgili SGK Merkez Müdürlüğünden e-Bildirge aktivasyonunun ve İSG yetki kodunun açık olduğu teyit edilmelidir.
  2. İSG-Katip sisteminde 'SGK Sorgula / Güncelle' butonu kullanılarak veriler manuel tetiklenmelidir.
  3. Sorun devam ederse Bakanlık İSGGM Destek Masası veya İSG-Katip iletişim kanallarına dilekçe ve SGK tescil formu ile başvurulmalıdır.
Dayanak: İSGGM Sistem Destek Prosedürü Sistem Hatası Çözümü
#18 Diğer Sağlık Personeli (DSP) görevlendirme zorunluluğu hangi işyerlerinde geçerlidir?
Diğer Sağlık Personeli (İşyeri Hemşiresi) görevlendirme zorunluluğu; Çok Tehlikeli sınıfta yer alan ve 10 ve daha fazla çalışanı bulunan işyerlerinde geçerlidir.

İstisna: Tam zamanlı işyeri hekimi görevlendirilen çok tehlikeli işyerlerinde ayrıca diğer sağlık personeli görevlendirilmesi zorunlu değildir.
Dayanak: 6331 Sayılı Kanun Madde 6 & İSG Hizmetleri Yönetmeliği DSP Görevlendirme
#19 İSG profesyonelinin iş sözleşmesi feshedildiğinde İSG-Katip iptali nasıl gerçekleştirilir?
Taraflardan herhangi biri (işveren, OSGB veya İSG profesyoneli) İSG-Katip sistemine girerek mevcut sözleşmeyi tek taraflı olarak feshedebilir. Fesih bildirimi yapıldığı anda karşı tarafın e-Devlet ve sistem bildirimlerine düşer. Sözleşmenin feshedildiği tarihten itibaren işveren, yasal eksik duruma düşmemek için en geç 30 gün içinde yeni bir profesyonelle sözleşme yapmak zorundadır.
Dayanak: İSG Hizmetleri Yönetmeliği Madde 7 Sözleşme Feshi
#20 Noter onaylı İSG Tespit ve Öneri Defteri nedir, deftere yazılan tespitlerin hukuki niteliği nedir?
İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi tarafından işyerinde yapılan tespit, noksanlık ve hayati tehlikelerin işverene yazılı olarak bildirildiği resmi oto-kopili belgedir. Noter veya Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü tarafından onaylanır.

Hukuki Önemi:
  • Deftere yazılan her husus işverene resmen tebliğ edilmiş sayılır.
  • İmza karşılığı verilir; işverenin imzadan kaçınması durumunda durum tutanakla tespit edilir veya taahhütlü posta/noter aracılığıyla bildirilir.
  • Hayati tehlike arz eden noksanlıklar makul sürede giderilmezse uzman ve hekim durumu Bakanlığa bildirmekle yasal olarak mükelleftir.
Dayanak: İş Güvenliği Uzmanlarının Görev ve Yetkileri Yönetmeliği Madde 9 Tespit Öneri Defteri

3. Tehlike Sınıfları, NACE Kodları & Hizmet Süreleri

10 Soru
#21 İşyerinin tehlike sınıfı (Az Tehlikeli, Tehlikeli, Çok Tehlikeli) nasıl belirlenir?
İşyerinin tehlike sınıfı, Bakanlıkça yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği eki listede yer alan 6 haneli NACE koduna göre belirlenir. İşyerinde birden fazla faaliyet yürütülüyorsa, asıl işin yürütüldüğü ana faaliyet konusu tehlike sınıfının tayininde esas alınır.
Dayanak: İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği Tehlike Sınıfı Belirleme
#22 NACE kodu nedir ve işyerinin tehlike sınıfı NACE koduna göre nasıl itiraz edilir/değiştirilir?
NACE kodu (Avrupa Topluluğunda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması), işletmelerin faaliyet alanını tanımlayan 6 haneli standart koddur. SGK sicil numarasının 2 ila 7. basamakları NACE kodunu gösterir.

İtiraz Prosedürü:
  1. İşyerinin fiili faaliyeti ile kayıtlı NACE kodu uyuşmuyorsa, öncelikle bağlı bulunulan Vergi Dairesi ve Ticaret/Sanayi Odası nezdinde ana sözleşme ve yoklama ile ana faaliyet kodu düzeltilir.
  2. Ardından ilgili SGK Merkezine dilekçe ile başvurularak SGK sicilindeki NACE kodu güncellenir.
  3. Doğrudan tebliğe itiraz için ise Bakanlık İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü bünyesindeki 'İşyeri Tehlike Sınıfları Komisyonu'na gerekçeli başvuru yapılır.
Dayanak: Tehlike Sınıfları İtiraz Usul ve Esasları NACE Kodu İtirazı
#23 İş Güvenliği Uzmanlarının çalışan başına aylık minimum hizmet süreleri ne kadardır?
İş Güvenliği Uzmanlarının çalışan başına ayda ayırması gereken yasal asgari süreler tehlike sınıfına göre şu şekildedir:
  • Az Tehlikeli Sınıf: Çalışan başına ayda en az 10 dakika
  • Tehlikeli Sınıf: Çalışan başına ayda en az 20 dakika
  • Çok Tehlikeli Sınıf: Çalışan başına ayda en az 40 dakika
Dayanak: İş Güvenliği Uzmanlarının Görev ve Sorumlulukları Yönetmeliği Madde 12 Uzman Süresi
#24 İşyeri Hekimlerinin çalışan başına aylık minimum çalışma süreleri ne kadardır?
İşyeri Hekimlerinin çalışan başına ayda ayırması gereken yasal asgari süreler tehlike sınıfına göre şu şekildedir:
  • Az Tehlikeli Sınıf: Çalışan başına ayda en az 5 dakika
  • Tehlikeli Sınıf: Çalışan başına ayda en az 10 dakika
  • Çok Tehlikeli Sınıf: Çalışan başına ayda en az 15 dakika
Dayanak: İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli Yönetmeliği Madde 12 Hekim Süresi
#25 Diğer Sağlık Personelinin (DSP) çalışan başına aylık zorunlu hizmet süreleri nedir?
Sadece Çok Tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde görevlendirilen Diğer Sağlık Personelinin (DSP) minimum süreleri çalışan sayısına göre belirlenir:
  • 10 ila 49 çalışan: Çalışan başına ayda en az 10 dakika
  • 50 ila 249 çalışan: Çalışan başına ayda en az 15 dakika
  • 250 ve üzeri çalışan: Çalışan başına ayda en az 20 dakika
Dayanak: İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli Yönetmeliği Madde 19 DSP Süresi
#26 Tam zamanlı iş güvenliği uzmanı görevlendirme kriterleri çalışan sayısı bazında nelerdir?
Aşağıdaki çalışan sayılarına ulaşıldığında işyerinde tam gün süreli (tam zamanlı) en az bir iş güvenliği uzmanı görevlendirilmesi zorunludur:
  • Az Tehlikeli Sınıf: Her 1000 çalışan için 1 tam zamanlı uzman,
  • Tehlikeli Sınıf: Her 500 çalışan için 1 tam zamanlı uzman,
  • Çok Tehlikeli Sınıf: Her 250 çalışan için 1 tam zamanlı uzman.
Tam zamanlı uzman sayısını aşan çalışanlar için yukarıdaki kişi başı dakika hesabı ile ilave kısmi süreli sözleşme yapılır.
Dayanak: İş Güvenliği Uzmanları Yönetmeliği Madde 12/2 Tam Zamanlı Uzman
#27 Tam zamanlı işyeri hekimi görevlendirme kriterleri çalışan sayısı bazında nelerdir?
Aşağıdaki çalışan sayılarına ulaşıldığında işyerinde tam zamanlı en az bir işyeri hekimi görevlendirilmesi zorunludur:
  • Az Tehlikeli Sınıf: Her 2000 çalışan için 1 tam zamanlı hekim,
  • Tehlikeli Sınıf: Her 1000 çalışan için 1 tam zamanlı hekim,
  • Çok Tehlikeli Sınıf: Her 750 çalışan için 1 tam zamanlı hekim.
Dayanak: İşyeri Hekimleri Yönetmeliği Madde 12/2 Tam Zamanlı Hekim
#28 İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB) hangi durumlarda kurulmak zorundadır?
Tam zamanlı iş güvenliği uzmanı veya tam zamanlı işyeri hekimi görevlendirilmesi gereken işyerlerinde, işveren tarafından işyeri bünyesinde İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB) kurulması zorunludur.

Fiziki Mekan Şartları:
  • En az 8 m²'lik bir iş güvenliği uzmanı odası,
  • En az 8 m²'lik bir işyeri hekimi muayene odası,
  • En az 12 m²'lik bir ilk yardım ve acil müdahale odası olmak üzere zemin katta veya kolay ulaşılabilir bir alanda konumlandırılmalıdır.
Dayanak: İSG Hizmetleri Yönetmeliği Madde 10 İSGB Kurulumu
#29 Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) ile İSGB arasındaki farklar nelerdir?
İSGB (İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi): Bizzat işverenin kendi bünyesinde kurduğu, personelin doğrudan şirketin bordrolu çalışanı olduğu dahili birimdir.

OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi): Bakanlıkça yetkilendirilmiş, dışarıdan bağımsız ticari kuruluşlardır. İşverenler, bünyelerinde uzman/hekim istihdam etmek yerine OSGB'lerden sözleşme karşılığı dış kaynak (outsource) hizmeti alabilir. Her iki modelde de İSG-Katip kaydı zorunludur.
Dayanak: İSG Hizmetleri Yönetmeliği OSGB vs İSGB
#30 Asıl işveren - alt işveren ilişkisinde tehlike sınıfı ve hizmet süreleri nasıl hesaplanır?
Alt işverenin tehlike sınıfı, yürüttüğü işin kendi NACE koduna göre belirlenir. Ancak alt işverenin yaptığı iş, asıl işverenin yürüttüğü ana faaliyetten daha yüksek bir tehlike sınıfına tabi ise (örneğin az tehlikeli bir fabrikada çatı inşaatı veya yüksek voltaj trafo bakımı yapılması), o iş özelinde yüksek tehlike sınıfının güvenlik standartları geçerli olur. Hizmet süreleri ise her işverenin kendi çalışan sayısı üzerinden bağımsız olarak hesaplanır.
Dayanak: İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği Madde 2 Taşeron Hizmet Süresi

4. Risk Değerlendirmesi & Fine-Kinney Metodolojisi

10 Soru
#31 Risk değerlendirmesi nedir ve yasal olarak kimler tarafından hazırlanmalıdır?
Risk değerlendirmesi; işyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörlerin analizi ve derecelendirilerek kontrol önlemlerinin kararlaştırılması sürecidir.

Risk Değerlendirmesi Ekibi:
  1. İşveren veya işveren vekili,
  2. İşyerinde görevli İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi,
  3. İşyerindeki Çalışan Temsilcileri,
  4. İşyerindeki Destek Elemanları (Yangın, Kurtarma, İlkyardım),
  5. İşyerindeki bütün birimleri temsil eden, tecrübeli çalışanlar veya ustabaşılar.
Önemli: Risk değerlendirmesi yalnızca uzmanın değil, bu ekibin ortak çalışmasıyla hazırlanır.
Dayanak: İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 6 Risk Ekibi
#32 Risk değerlendirmesi kaç yılda bir yenilenmek zorundadır ve hangi durumlarda derhal güncellenir?
Risk değerlendirmesi periyodik olarak şu sürelerde tamamen yenilenir:
  • Çok Tehlikeli Sınıf: En geç 2 yılda bir
  • Tehlikeli Sınıf: En geç 4 yılda bir
  • Az Tehlikeli Sınıf: En geç 6 yılda bir
Süre Beklenmeksizin Derhal Yenilenmesi Gereken Haller:
  • İşyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması,
  • Yeni bir teknoloji, makine veya kimyasal madde kullanımı,
  • Üretim yöntemi veya çalışma organizasyonunun değişmesi,
  • Mevzuat değişikliği gerçekleşmesi,
  • İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi,
  • Çalışma ortamı sınır değerlerinin aşıldığının tespit edilmesi.
Dayanak: Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 12 Risk Yenileme Süresi
#33 Fine-Kinney risk değerlendirme yöntemi nedir ve risk skoru formülü nasıldır?
Fine-Kinney metodu, özellikle endüstriyel tesisler, inşaat ve üretim sahalarında yaygın olarak kullanılan kantitatif (sayısal) bir risk analiz yöntemidir. Risk Skoru (R), üç değişkenin çarpımı ile hesaplanır:

Risk Skoru (R) = İhtimal (Probability) × Frekans (Exposure) × Şiddet (Consequence)

Bu yöntem, tehlikeye maruz kalma sıklığını (Frekans) formüle dahil ettiği için klasik matris yöntemine göre daha hassas ve gerçekçi sonuçlar verir.
Dayanak: Fine & Kinney Metodolojisi Fine-Kinney Formülü
#34 Fine-Kinney yönteminde İhtimal (O), Frekans (F) ve Şiddet (D) derecelendirme basamakları nelerdir?
Fine-Kinney katsayı basamakları şunlardır:
  • İhtimal Skalası (O): 0.1 (Hemen hemen imkansız), 0.2 (Pratik olarak imkansız), 0.5 (Düşük ihtimal), 1 (Beklenmedik ama mümkün), 3 (Nadir fakat olabilir), 6 (Kuvvetle muhtemel), 10 (Beklenir, kesin).
  • Frekans Skalası (F): 0.5 (Yılda bir veya daha az), 1 (Yılda birkaç kez), 2 (Ayda bir), 3 (Haftada bir), 6 (Günde bir/birkaç saat), 10 (Sürekli/kesintisiz maruziyet).
  • Şiddet Skalası (D): 1 (İlk yardım gerektiren hafif yaralanma), 3 (İş kaybı olmaksızın tıbbi müdahale), 7 (Hafif sakatlık, geçici iş göremezlik), 15 (Kalıcı sakatlık, uzuv kaybı), 40 (Tekli ölüm / ölümcül kaza), 100 (Birden çok ölüm / felaket).
Dayanak: Fine-Kinney Standart Tablosu Katsayı Basamakları
#35 Fine-Kinney risk skoru sonuçlarına göre eylem öncelikleri ve risk seviyesi aralıkları nelerdir?
Hesaplanan Risk Skoru (R) değerine göre karar matrisi:
  • R < 20 (Önemsiz Risk): Kabul edilebilir risk; önlem öncelikli değildir, mevcut durum sürdürülür.
  • 20 ≤ R < 70 (Düşük Risk): Dikkat gerektirir; planlı iyileştirmeler yapılmalıdır.
  • 70 ≤ R < 200 (Önemli Risk): Kısa vadede (aylar içinde) düzeltici önlemler alınmalıdır.
  • 200 ≤ R < 400 (Yüksek Risk): Acil önlem alınmalıdır (günler/haftalar içinde çözülmelidir).
  • R ≥ 400 (Tolere Edilemez / Çok Yüksek Risk): İş derhal durdurulmalı, risk kabul edilebilir seviyeye indirilinceye kadar faaliyete izin verilmemelidir.
Dayanak: Fine-Kinney Eylem Matrisi Risk Skoru Eylemleri
#36 Matris (L Tipi 5x5) risk değerlendirme metodu ile Fine-Kinney arasındaki temel farklar nelerdir?
L Tipi Matris (5x5): Yalnızca Olasılık (1-5) ve Şiddet (1-5) parametrelerini çarpar (Max skor 25). Tek bir kişinin çalıştığı küçük işletmelerde veya basit ofis ortamlarında hızlı ve pratik değerlendirme sağlar.

Fine-Kinney: Olasılık ve Şiddet'in yanına Frekans (Maruziyet Sıklığı) parametresini ekler (Max skor 10.000). Bir tehlikenin ayda bir mi yoksa günde 8 saat boyunca mı yaşandığını ayrıştırır. Ağır sanayi, kimyasal tesisler ve inşaat gibi karmaşık sahalarda Fine-Kinney çok daha güvenilirdir.
Dayanak: Risk Değerlendirme Metotları Karşılaştırması Matris vs Fine-Kinney
#37 FMEA (Hata Türü ve Etkileri Analizi) ve HAZOP risk değerlendirme yöntemleri nerelerde kullanılır?
FMEA (Failure Mode and Effects Analysis): Özellikle otomotiv, makine imalatı ve montaj hatlarında; parça, sistem veya ekipman arızalarının neden olacağı riskleri ve bu arızaların tespit edilebilirlik olasılığını analiz etmek için kullanılır (RPN = Olasılık x Şiddet x Saptanabilirlik).

HAZOP (Hazard and Operability Studies): Petrokimya rafinerileri, boru hatları, gaz dolum tesisleri ve kimya sanayisinde; boru hatlarındaki basınç, sıcaklık, akış hızı ve seviye sapmalarını kılavuz kelimelerle (Fazla, Az, Ters vb.) inceleyen proses güvenliği analiz yöntemidir.
Dayanak: Büyük Endüstriyel Kazalar Yönetmeliği (SEVESO) Proses Güvenliği Metotları
#38 Risk kontrol önlemlerinin hiyerarşik sıralaması (Eliminasyon -> KKD) nasıl olmalıdır?
Risklerin kontrolünde mevzuatça zorunlu kılınan öncelik basamakları (Eliminasyon Hiyerarşisi) sırasıyla şöyledir:
  1. Tehlikeyi Ortadan Kaldırma (Eliminasyon): Tehlike kaynağının tamamen yok edilmesi (Örn: Tehlikeli kimyasal kullanımını terk etmek).
  2. İkame (Substitüsyon): Tehlikeli olanı daha az tehlikeli olanla değiştirmek (Örn: Solvent bazlı boya yerine su bazlı boya kullanmak).
  3. Mühendislik Önlemleri: Tehlikeyi izole etmek veya kaynağında hapsetmek (Örn: Koruyucu kapak, ses izolasyon kabini, lokal aspirasyon havalandırması).
  4. Yönetsel / İdari Önlemler: Çalışma sürelerini rotasyonla kısaltmak, yazılı talimatlar hazırlamak, uyarı levhaları asmak, periyodik eğitim vermek.
  5. Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Yukarıdaki önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda en son çare olarak çalışana maske, baret, kulaklık verilmesi.
Dayanak: Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 10 Önlem Hiyerarşisi
#39 İşyerlerinde ramak kala (near-miss) olaylarının risk değerlendirmesine entegrasyonu nasıl sağlanır?
Her ramak kala olayı, ileride meydana gelebilecek potansiyel bir iş kazasının erken habercisidir (Heinrich Kaza Piramidine göre her 300 ramak kala olayına karşılık 29 hafif ve 1 ölümcül kaza düşer).

Entegrasyon Süreci:
  • İşyerinde çalışanların kolayca doldurabileceği fiziki veya dijital 'Ramak Kala Bildirim Kutuları / Formları' oluşturulur.
  • Toplanan bildirimler her ay İSG Kurulu ve risk ekibi tarafından incelenir.
  • Mevcut risk değerlendirmesinde öngörülmemiş bir tehlike tespit edilirse derhal risk analizine yeni bir satır olarak eklenir ve DÖF (Düzeltici Önleyici Faaliyet) başlatılır.
Dayanak: Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 12/c Ramak Kala Entegrasyonu
#40 Özel politika gerektiren çalışanlar (gebe, engelli, genç işçi) için risk değerlendirmesi nasıl özelleştirilir?
Risk değerlendirmesi hazırlanırken genel risklerin yanı sıra özel politika gerektiren hassas grupların biyolojik ve psikososyal durumları ayrıca dikkate alınmalıdır:
  • Gebe ve Emziren Kadınlar: Radyasyon, kurşun, cıva, solvent gibi teratojenik kimyasallar, ağır yük kaldırma, gece çalışması ve titreşim riskleri sıfırlanmalıdır.
  • Genç ve Çocuk İşçiler: Ağır sanayi işleri, yüksekte çalışma, basınçlı kaplar ve gece vardiyalarında çalıştırılmaları kanunen yasaktır.
  • Engelli Çalışanlar: Acil çıkış kaçış yolları, rampa eğimleri, sesli ve ışıklı uyarı sistemleri, ergonomik masa ve çalışma donanımları engellilik türüne göre uyarlanmalıdır.
Dayanak: Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 8 Hassas Gruplar

5. İş Kazaları, Ramak Kala & SGK Bildirim Süreçleri

10 Soru
#41 Hangi olaylar yasal olarak 'İş Kazası' sayılır (5510 sayılı Kanun 13. madde)?
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesine göre sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren şu haller iş kazasıdır:
  • Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada (dinlenme, yemek veya avluda olması dahil),
  • İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle (şirket dışında olsa dahi),
  • Görevli olarak işyeri dışına başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
  • Emziren kadın sigortalının, çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
  • Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere toplu olarak gidiş gelişi (servis aracı) sırasında meydana gelen kazalar.
Dayanak: 5510 Sayılı Kanun Madde 13 İş Kazası Tanımı
#42 İş kazası bildirimi SGK'ya kaç iş günü içinde yapılmalıdır ve bildirim nereden yapılır?
İşveren, iş kazasını kazadan sonraki 3 iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) bildirmekle yükümlüdür.

Bildirim Kanalı ve Şekli:
  • Bildirim, e-Devlet veya SGK 'İş Kazası ve Meslek Hastalığı e-Bildirim' portalı üzerinden elektronik ortamda yapılır.
  • Elektronik altyapının çalışmadığı hallerde doğrudan yazılı tutanak ve formla elden veya taahhütlü posta ile SGK İl Müdürlüğüne teslim edilebilir.
  • Kaza işyeri dışında (örneğin şehir dışı görevde) olmuşsa, 3 iş günlük süre kazanın işverence öğrenildiği tarihten itibaren başlar.
Dayanak: 5510 Sayılı Kanun Madde 13 & 6331 Sayılı Kanun Madde 14 SGK Kaza Bildirimi
#43 İş kazası bildiriminin yasal süresinde yapılmaması durumunda hangi yaptırımlar uygulanır?
Bildirimin süresinde yapılmaması halinde iki tür ağır yaptırım uygulanır:
  1. İdari Para Cezası: 6331 sayılı Kanunun 26. maddesi uyarınca işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre katlamalı idari para cezası kesilir.
  2. Geçici İş Göremezlik Ödeneklerinin Rücusu: Bildirim yapılmayan süre boyunca SGK tarafından sigortalıya ödenen geçici iş göremezlik ödeneği (rapor parası) ve tedavi masrafları tamamen işverenden tahsil edilir.
Dayanak: 5510 Sayılı Kanun Madde 21 & 6331 Sayılı Kanun Madde 26 Geç Bildirim Cezası
#44 Ramak kala (Near-Miss) olayı nedir ve işyerlerinde nasıl kayıt altına alınır?
İşyerinde meydana gelen; çalışanı, işyerini ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu halde zarara uğratmayan (kıl payı atlatılan) olaylara ramak kala olay denir.

Kayıt Prosedürü:
  • İşveren, tüm ramak kala olaylarını kayıt altına almak ve raporlamak zorundadır.
  • Olayın tarihi, saati, gerçekleştiği yer, olaya karışan ekipman ve çalışan ifadeleri 'Ramak Kala Bildirim Formu' ile tutanağa bağlanır.
  • İSG uzmanı ve kurul tarafından incelenerek düzeltici faaliyet başlatılır ve kayıtlar en az 10 yıl saklanır.
Dayanak: 6331 Sayılı Kanun Madde 14/1-b Ramak Kala Kayıt
#45 Kaza Sıklık Oranı (KSO) nedir ve nasıl hesaplanır?
Kaza Sıklık Oranı (Accident Frequency Rate), belirli bir çalışma dönemi boyunca (genellikle 1 yıl) fiilen çalışılan her 1.000.000 (bir milyon) iş saatinde kaç iş kazası meydana geldiğini gösteren uluslararası istatistiksel standarttır.

KSO = (Toplam İş Kazası Sayısı × 1.000.000) / (Fiili Toplam Çalışma Saati)

Bu oran, şirketin İSG performansının yıllara göre gelişimini ve sektör ortalamasıyla karşılaştırılmasını sağlar.
Dayanak: ILO İstatistik Standartları Kaza Sıklık Oranı
#46 Kaza Ağırlık Oranı (KAO) nedir ve formülü nasıldır?
Kaza Ağırlık Oranı (Accident Severity Rate), çalışılan her 1.000 (bin) iş saatinde iş kazaları nedeniyle kaç iş gününün kaybolduğunu (iş göremezlik süresini) ölçen göstergedir.

KAO = (Kaza Nedeniyle Kaybedilen Toplam Gün Sayısı × 1.000) / (Fiili Toplam Çalışma Saati)

Not: Ölüm veya tam sürekli iş göremezlik durumlarında uluslararası kabul gören standart olarak kayıp gün sayısı 6.000 gün kabul edilir.
Dayanak: ILO İstatistik Standartları Kaza Ağırlık Oranı
#47 İş kazası sonrası Kök Neden Analizi (5 Neden & Balık Kılçığı) nasıl yapılır?
Kök neden analizi, kazanın sadece görünürdeki sonucuna (örneğin 'işçi kaydı düştü') değil, sistemsel temel eksikliğe ulaşmayı hedefler:
  • 5 Neden (5-Why) Metodu: Kazanın nedenine art arda 'Neden?' sorusu sorularak kök sebebe inilir (Örn: İşçi düştü -> Zemin ıslaktı -> Boru damlatıyordu -> Conta eskimişti -> Periyodik bakım yapılmamıştı).
  • Balık Kılçığı (Ishikawa) Diyagramı: Kaza; İnsan, Makine, Malzeme, Metot, Çevre ve Yönetim olmak üzere 6 temel ana eksende incelenerek çok boyutlu analiz edilir.
Dayanak: Kaza Araştırma Metodolojisi Kök Neden Analizi
#48 SGK'nın işverene rücu davası (5510 SK Madde 21) hangi şartlarda açılır?
İş kazası veya meslek hastalığı, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi (ihmali/kusuru) sonucu meydana gelmişse; SGK, sigortalıya veya hak sahiplerine bağlanan gelirlerin peşin sermaye değerini ve yapılan tüm sağlık harcamalarını kusur oranında işverenden tahsil etmek amacıyla rücu davası açar.

İşverenin kusuru %100 ise tüm maliyet işverenden alınır; işçinin de kusuru varsa kusur oranında indirim yapılır.
Dayanak: 5510 Sayılı Kanun Madde 21 SGK Rücu Davası
#49 Meslek hastalığı nedir, yükümlülük süresi ne anlama gelir ve SGK'ya bildirim süresi nedir?
Meslek hastalığı, sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleridir.

Yükümlülük Süresi: Sigortalının meslek hastalığına sebep olan işinden fiilen ayrıldığı tarih ile hastalığın resmi olarak hekim raporuyla teşhis edildiği tarih arasında geçebilecek azami süredir.
Bildirim Süresi: İşveren, meslek hastalığını öğrendiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde SGK'ya bildirmek zorundadır.
Dayanak: 5510 Sayılı Kanun Madde 14 Meslek Hastalığı
#50 İş kazası sonrasında adli soruşturma ve savcılık ifadesinde İSG profesyonellerinin hukuki durumu nedir?
Ölümlü veya ağır yaralanmalı iş kazalarında Cumhuriyet Başsavcılığı re'sen soruşturma başlatır (TCK 85 'Taksirle Ölüme Neden Olma' veya TCK 89 'Taksirle Yaralama').

İSG Profesyonelinin Durumu:
  • İş güvenliği uzmanı ve hekim bilirkişi raporuna göre 'asli kusurlu' veya 'tali kusurlu' sıfatıyla şüpheli olarak ifadeye çağrılabilir.
  • Uzmanın sorumluluktan muaf olabilmesi için; tehlikeyi önceden tespit edip Noter Onaylı Deftere yazmış olması, işverene yazılı bildirmiş olması ve hayati tehlikelerde Bakanlığa bildirim görevini yapmış olması esastır.
Dayanak: Türk Ceza Kanunu Madde 85 & 89 Adli Sorumluluk

6. Çalışma Süreleri, Vardiya, Gece Çalışması & İzinler

10 Soru
#51 Haftalık yasal çalışma süresi kaç saattir ve denkleştirme esası nasıl uygulanır?
4857 sayılı İş Kanunu'na göre haftalık genel çalışma süresi en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır (Haftada 6 gün çalışılan yerde günde 7.5 saat, 5 gün çalışılan yerde günde 9 saat).

Denkleştirme Esası: Tarafların yazılı anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerinde haftanın çalışılan günlerine, günde 11 saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, 2 aylık süre içinde (toplu sözleşmeyle 4 aya çıkarılabilir) işçinin haftalık ortalama çalışma süresi normal haftalık çalışma süresini (45 saati) aşamaz.
Dayanak: 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 63 Haftalık Çalışma Süresi
#52 Günlük maksimum çalışma süresi nedir ve ara dinlenme (mola) süreleri nasıl düzenlenir?
Günlük çalışma süresi hiçbir koşulda 11 saati aşamaz.

Yasal Ara Dinlenme (Mola) Süreleri:
  • 4 saat veya daha kısa süreli işlerde: En az 15 dakika
  • 4 saatten fazla ve 7.5 saate kadar (7.5 saat dahil) süreli işlerde: En az 30 dakika
  • 7.5 saatten fazla süreli işlerde: En az 1 saat
Önemli: Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz ve bu süreler için ücret ödenmez. İşçiler mola süresini serbestçe geçirebilir.
Dayanak: 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 68 Ara Dinlenmeleri
#53 Gece çalışması nedir, gece çalışma süresi azami kaç saat olabilir ve istisnaları nelerdir?
Çalışma hayatında gece dönemi; en geç saat 20:00'de başlayarak en erken sabah saat 06:00'ya kadar geçen ve her halde en fazla 11 saat süren dönemdir.

Kurallar ve Limitler:
  • İşçilerin gece çalışmaları kural olarak 7.5 saati geçemez.
  • İstisna: Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde işçinin yazılı onayının alınması şartıyla 7.5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.
  • Sanayiye ait işlerde gece çalıştırılacak işçilerin en geç iki yılda bir periyodik sağlık muayenesinden geçirilmesi yasal zorunluluktur.
Dayanak: 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 69 Gece Çalışması
#54 Günde azami 7.5 saat çalışılabilecek ağır ve tehlikeli işler hangileridir?
Sağlık kuralları bakımından günde azami 7.5 saat çalışılması gereken işler yönetmelikle belirlenmiştir:
  • Cıva, kurşun, arsenik ve klor gibi ağır toksik kimyasalların üretimi ve işlenmesi,
  • Kaynak işleri (kapalı alanlarda elektrik ve gazaltı kaynağı),
  • Yeraltı maden ocakları kömür ve cevher kazısı,
  • Kurşun izabe fırınları ve akü imalatı işleri,
  • Karbon sülfür, benzen ve aromatik hidrokarbonlarla yürütülen işlemler,
  • Basınçlı hava altında (dalgıçlık, batık, tünel basınç odaları) yapılan çalışmalar (basınca bağlı olarak günlük süre 2 ila 5 saate kadar düşer).
Dayanak: Günde Azami 7.5 Saat Çalışılacak İşler Yönetmeliği Ağır İşler Süre Sınırı
#55 Fazla mesai yıllık üst sınırı kaç saattir ve fazla mesaide işçinin yazılı onayı zorunlu mudur?
Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda 270 saatten fazla olamaz.

İşçinin Onayı:
  • Fazla çalışma yaptırmak için işçinin yazılı onayının alınması gerekir. Bu onay iş sözleşmesi yapılırken veya ihtiyaç doğduğunda her yıl alınabilir.
  • İşçi verdiği fazla çalışma onayını 30 gün önceden işverene yazılı bildirimde bulunarak geri çekebilir.
  • Günde 11 saati aşan çalışma ve gece döneminde 7.5 saati aşan çalışmalar fazla mesai kapsamına sokulamaz (hukuken yasaktır).
Dayanak: 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 41 Fazla Mesai Sınırı
#56 Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır ve serbest zaman kullanımı nasıl uygulanır?
Fazla Çalışma Ücreti: Haftalık 45 saati aşan her bir saat fazla çalışma için ödenecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının %50 yükseltilmesi ile ödenir (Normal saat ücreti x 1.5).

Fazla Sürelerle Çalışma: Haftalık sürenin 45 saatin altında belirlendiği durumlarda, belirlenen süre ile 45 saat arasındaki çalışmalar için artış oranı %25'tir.

Serbest Zaman: Fazla çalışan işçi isterse ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında 1 saat 30 dakikayı serbest zaman (izin) olarak kullanabilir. Serbest zaman 6 ay içinde çalışma günlerinde aralıksız kullandırılır.
Dayanak: 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 41 Fazla Çalışma Hesabı
#57 Vardiyalı ve postalar halinde çalışmalarda işçilerin vardiya değişim kuralları nelerdir?
Gece ve gündüz işletilen işlerde postalar halinde işçi çalıştırıldığında şu kurallara uyulması zorunludur:
  • Gece postasında çalışan işçiler en fazla 1 hafta gece çalıştırıldıktan sonra müteakip hafta gündüz postasında çalıştırılmalıdır (İkili veya üçlü rotasyon).
  • Postası değiştirilecek işçi, kesintisiz olarak en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.
  • Vardiya listeleri ve çalışma çizelgeleri en az 1 hafta önceden işyerinde herkesin görebileceği panolara asılmalıdır.
Dayanak: Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışma Süreleri Yönetmeliği Vardiya Değişimi
#58 Gebe ve emziren kadın çalışanların çalışma saatleri ve süt izni hakları nelerdir?
Kadın çalışanların analık hakları mevzuatça sıkı koruma altındadır:
  • Gebe çalışanlar hiçbir surette günde 7.5 saatten fazla ve gebeliklerinin tespitinden itibaren doğuma kadar gece postalarında çalıştırılamaz.
  • Gebe çalışanlara periyodik gebelik kontrolleri için ücretli izin verilir.
  • Doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren çocuk 1 yaşına gelinceye kadar kadın çalışana günde 1.5 saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını anne kendisi belirler ve çalışma süresinden sayılır.
Dayanak: Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartları Yönetmeliği Gebe & Süt İzni
#59 Çocuk ve genç işçilerin günlük ve haftalık çalışma süreleri ile dinlenme süreleri nedir?
Zorunlu İlköğretim Çağını Tamamlamış ve Eğitime Devam Etmeyen Çocuklar (14-15 Yaş): Günde en fazla 7 saat, haftada en fazla 35 saat çalıştırılabilir.

Genç İşçiler (15-18 Yaş): Günde en fazla 8 saat, haftada en fazla 40 saat çalıştırılabilir.

Genel Kısıtlamalar:
  • Okula devam eden çocukların çalışma süreleri ders saatleri dışında günde en fazla 2 saat, haftada 10 saattir.
  • Çocuk ve genç işçilerin gece döneminde ve hafta tatilinde çalıştırılmaları kesinlikle yasaktır. Hafta tatili kesintisiz en az 40 saat olmalıdır.
Dayanak: Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Yönetmeliği Çocuk & Genç İşçi
#60 Ağır vasıta ve servis şoförleri için takograf ve kesintisiz sürüş süresi limitleri nelerdir?
Karayolları Trafik Yönetmeliği ve AETR Sözleşmesi uyarınca ticari araç şoförleri için geçerli yasal süreler:
  • Kesintisiz Azami Sürüş Süresi: Sürekli olarak en fazla 4.5 saat araç kullanılabilir.
  • Zorunlu Mola: 4.5 saatlik sürüş sonunda en az 45 dakika mola verilmelidir (veya bu 45 dakika 4.5 saat içine 15'er dakikalık dilimlerle yayılabilir).
  • Günlük Toplam Sürüş: 24 saatlik süre içinde toplam araç sürme süresi 9 saati geçemez (Haftada 2 kez 10 saate çıkabilir).
  • Haftalık Sürüş Limiti: 6 günlük sürede en fazla 56 saat, birbirini takip eden iki haftada en fazla 90 saat sürüş yapılabilir.
  • Günlük Dinlenme: 24 saatlik sürede kesintisiz en az 11 saat dinlenme zorunludur.
Dayanak: Karayolları Trafik Yönetmeliği Madde 98 Şoför Çalışma Süresi

7. Şantiye & İnşaat Güvenliği, İskeleler & Yüksekte Çalışma

10 Soru
#61 Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği kapsamında Sağlık ve Güvenlik Planı nedir ve kim hazırlar?
Sağlık ve Güvenlik Planı; yapı projesinin hazırlık aşamasından başlayarak şantiye sahasında yürütülecek tüm faaliyetlerde sağlık ve güvenlik risklerinin belirlendiği, çalışma yöntemlerinin ve acil müdahale organizasyonunun tanımlandığı ana rehber belgedir.

Sorumluluk: Plan, proje hazırlık aşamasında işveren veya proje sorumlusu tarafından görevlendirilen Sağlık ve Güvenlik Koordinatörü tarafından hazırlanır. Şantiye faaliyete geçmeden önce hazır olması ve alt işverenlerin plan doğrultusunda organize edilmesi yasal zorunluluktur.
Dayanak: Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği Madde 8 Sağlık Güvenlik Planı
#62 Kaç metreden yukarısı mevzuatta 'Yüksekte Çalışma' olarak kabul edilir?
Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği Ek-4'e göre; seviye farkı bulunan ve düşme sonucu yaralanma ihtimalinin oluşabileceği her türlü çalışma alanı yüksekte çalışma olarak kabul edilir. Türk İSG mevzuatında belirli bir sabit metre (örneğin sadece 2 metre vb.) şartı aranmaksızın, düşme potansiyeli taşıyan her yükseklik için tedbir alınması zorunludur. Uluslararası genel kabulde ve risk analizlerinde taban seviyesinden 1.8 metre ve üzeri seviyeler kritik yüksekte çalışma eşiği olarak kabul edilir.
Dayanak: Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği Ek-4 Bölüm II Yüksekte Çalışma Eşiği
#63 TS EN 12810 ve TS EN 12811 standartlarına uygun ön yapımlı cephe iskelesi gereklilikleri nelerdir?
Bina cephelerinde ahşap veya standart dışı boru iskelelerin kullanımı yasaktır. Kullanılacak ön yapımlı çelik/alüminyum iskelelerin şu şartları taşıması zorunludur:
  • Standart: TS EN 12810-1/2 ve TS EN 12811-1/2/3 standardına uygun ve üretici hesap raporuna sahip olmalıdır.
  • Platformlar: Boşluksuz, kaymaz yüzeyli ve rüzgarda kalkmayı önleyen emniyet kilitli metal/ahşap kalaslar olmalıdır.
  • Korkuluk Sistemi: En az 1 metre yükseklikte ana korkuluk, orta korkuluk (47 cm) ve en az 15 cm yüksekliğinde kesintisiz topuk levhası (tekmelik) bulunmalıdır.
  • Ankraj ve Sabitleme: Binanın taşıyıcı betonarme sistemine üretici talimatında belirtilen sıklıkta (en fazla 4 metrede bir) onaylı dübel ve kancalarla sabitlenmelidir.
Dayanak: TS EN 12810 & TS EN 12811 Standartları Cephe İskelesi Şartları
#64 İskelelerde yeşil etiket ve kırmızı etiket ne anlama gelir, iskele muayenesi ne sıklıkla yapılır?
İskele etiketleme sistemi (Scafftag), sahadaki çalışanların iskeleye güvenle çıkabilmesini kontrol eden görsel güvenlik protokolüdür:
  • Yeşil Etiket: İskelenin ehil kişi tarafından muayene edildiğini, tüm ankraj ve korkuluklarının tam ve çalışmaya uygun olduğunu gösterir. Giriş noktalarına asılır.
  • Kırmızı Etiket: İskelenin henüz kurulum aşamasında olduğunu, hasar gördüğünü veya güvensiz olduğunu gösterir. İskele üzerine çıkılması kesinlikle yasaktır.
Periyodik Kontrol Süresi: İskeleler en geç 6 ayda bir, ayrıca fırtına, deprem gibi doğa olayları sonrasında ve uzun süre kullanılmadığında yetkili mühendislerce periyodik kontrolden geçirilir.
Dayanak: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği İskele Etiketleme
#65 Paraşüt tipi emniyet kemeri (EN 361) hangi durumlarda şok emici (EN 355) ve yaşam hattı ile kullanılmalıdır?
Düşme riski bulunan açık platformlarda, iskele dışı çalışmalarda ve sepetli vinçlerde sadece bel tipi kemerler kullanılamaz; mutlaka omuz ve bacak kolonlarını saran tam vücut kuşaklı paraşüt tipi emniyet kemeri (EN 361) kullanılmalıdır.

Kombinasyon Kuralları:
  • Düşme faktörünün (Fall Factor) oluşabileceği serbest düşüş alanlarında, insan omurgasına binecek darbe kuvvetini 6 kN altına indirmek için mutlaka şok emici (EN 355) lanyard kullanılmalıdır.
  • Kemer, güvenli taşıma kapasitesine (en az 22 kN) sahip onaylı yatay veya dikey yaşam hatlarına (EN 795) kılavuzlu tip düşme önleyici veya karabina ile bağlanmalıdır.
Dayanak: TS EN 361, EN 355 & EN 795 Standartları Emniyet Kemeri & Yaşam Hattı
#66 Derin kazı ve iksa sistemlerinde göçük riskine karşı alınması gereken zorunlu önlemler nelerdir?
Derinliği 1.5 metreyi aşan tüm kazılarda çalışanların göçük altında kalmasını önlemek için zorunlu önlemler:
  • Zemin yapısına göre uygun şev açısı verilmeli; şev verilemiyorsa palplanş, fore kazık, çelik kuyu veya ahşap iksa/tahkimat yapılmalıdır.
  • Kazı kenarına 1 metreden daha yakın mesafeye kazı hafriyatı veya ağır malzeme yığılması yasaktır.
  • Kazı kenarından ağır iş makinesi geçişi engellenmeli ve güvenli mesafe belirlenmelidir.
  • Kazı çukurlarına iniş ve çıkış için en fazla 25 metre aralıklarla sabitlenmiş güvenli merdivenler tesis edilmelidir.
  • Yağmur, don ve erimeler sonrasında zemin hareketleri yetkili jeoteknik mühendisi ve İSG uzmanı tarafından kontrol edilmeden kazıya girilemez.
Dayanak: Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği Ek-4 Bölüm II Madde 18 Kazı & İksa Güvenliği
#67 Kule vinçlerin kurulum, yükseltme ve güvenli işletme kuralları ile rüzgar hız limiti (km/s) nedir?
Kule vinçler şantiyelerin en yüksek riskli kaldırma ekipmanlarıdır:
  • Rüzgar Hızı Limiti: Rüzgar hızı üretici kılavuzunda aksi belirtilmedikçe 45-50 km/s (yaklaşık 12.5 - 14 m/s) değerine ulaştığında kule vinç ile çalışma derhal durdurulmalıdır. Vinç bomu serbest salınıma (fırıldak/rüzgar gülü konumu) bırakılmalıdır.
  • Ankraj ve Montaj: Kurulum ve tırmandırma işlemi yetkili üretici teknik servisi tarafından yapılmalı, her yükseltme sonrası akredite kuruluşça periyodik kontrol raporu düzenlenmelidir.
  • Emniyet Switchleri: Aşırı yük momenti sınırlayıcı, kanca yukarı limit sviçi, bom sonu sviçleri her gün vardiya başında test edilmelidir.
Dayanak: İş Ekipmanları Yönetmeliği & TS ISO 4309 Kule Vinç Güvenliği
#68 Şantiyelerde düşme koruma sistemleri hiyerarşisi (Toplu Koruma vs. Kişisel Koruma) nasıl uygulanır?
Yüksekte çalışma risklerinde mevzuat gereği toplu koruma önlemleri kişisel koruma önlemlerinden önce gelir:
  1. Düşmeyi Önleyen Toplu Sistemler: Kenar koruma korkulukları, döşeme boşluğu kapakları (sabitlenmiş ve en az 200 kg taşıyıcı).
  2. Düşmeyi Sınırlandıran Toplu Sistemler: Güvenlik ağları (TS EN 1263-1 Tip S ve Tip T sistemleri).
  3. Düşmeyi Önleyen Kişisel Sistemler: Çalışma konumlandırma lanyartları (işçiyi boşluğa yaklaşmaktan alıkoyan sistemler).
  4. Düşmeyi Durduran Kişisel Sistemler (Son Çare): Paraşüt tipi kemer, şok emici ve yaşam hattı kombinasyonu.
Dayanak: Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği Madde 11 Toplu Koruma Önceliği
#69 Şantiyelerde Yüksekte Çalışma İzin Belgesi (Work at Height Permit) hangi durumlarda düzenlenir?
Rutin dışı, toplu koruma donanımlarının henüz kurulmadığı veya geçici olarak söküldüğü riskli alanlarda (çelik konstrüksiyon montajı, çatı kaplama, kule vinç kurulumu, bina dış cephe cam temizliği/silikonu vb.) çalışmaya başlamadan önce Yüksekte Çalışma İzin Belgesi düzenlenir.

Belgede Yer Alan Bilgiler: Görevi yapacak personelin yüksekte çalışabilir sağlık raporu, mesleki eğitim belgesi, kullanılacak KKD'lerin kontrolü, rüzgar hızı ölçümü, yaşam hattı ankraj noktaları kontrol edilir; şantiye şefi, İSG uzmanı ve çalışan tarafından imzalanarak vardiya süresi boyunca geçerli kılınır.
Dayanak: İSG Şantiye İzin Prosedürleri Çalışma İzin Belgesi
#70 İnşaat şantiyelerinde elektrik dağıtım panoları ve şantiye kaçak akım koruma şalterleri nasıl olmalıdır?
Şantiyelerde elektrik kazaları en sık ölüm nedenlerinden biridir:
  • Tüm tali ve ana dağıtım panolarında doğrudan insan hayatını korumak için 30 mA eşikli Kaçak Akım Koruma Rölesi (RCD) bulunması yasal zorunluluktur.
  • Panolar dış ortam şartlarına uygun, kilitli ve en az IP 54 / IP 65 koruma sınıfında olmalıdır.
  • Saha içinde uzatılan kablolar kauçuk izoleli (H07RN-F) ağır hizmet tipi olmalı; araç geçiş güzergahlarında kablo koruma rampaları içine alınmalı veya havai hattan taşınmalıdır.
Dayanak: Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği Şantiye Elektrik Panosu

8. Fabrika, İmalat, Makine Emniyeti & LOTO / Kapalı Alan

10 Soru
#71 LOTO (Lockout / Tagout - Kilitleme / Etiketleme) sistemi nedir ve sıfır enerji durumu nasıl sağlanır?
LOTO; makinelerin bakım, onarım, temizlik veya ayar işlemleri sırasında beklenmedik şekilde çalışmasını ya da depolanmış tehlikeli enerjinin serbest kalmasını önlemek amacıyla enerji kaynaklarının fiziksel kilit ve etiketlerle izole edilmesidir.

Sıfır Enerji Doğrulama Adımları:
  1. Bildirim yapılması ve makinenin normal prosedürle durdurulması,
  2. Tüm enerji kaynaklarının (Elektrik şalteri, hidrolik/pnömatik vanalar, buhar, yerçekimi potansiyeli) kesilmesi,
  3. Enerji kesici noktalara kişisel asma kilit ve uyarı etiketinin (LOTO Tag) takılması,
  4. Kalıntı enerjinin tahliyesi (Kondansatörlerin boşaltılması, boru basıncının tahliyesi, yayların gevşetilmesi),
  5. Doğrulama (Test): Makine çalıştırma butonuna basılarak enerjinin sıfırlandığının fiziken teyit edilmesi.
Dayanak: Makine Emniyeti Yönetmeliği & OSHA 1910.147 LOTO Sistemi
#72 Kapalı alan (confined space) nedir ve kapalı alana giriş izni protokolü neleri içerir?
Giriş ve çıkışları kısıtlı olan, sürekli çalışma için tasarlanmamış, yetersiz oksijen, toksik veya yanıcı gaz birikme potansiyeli taşıyan hacimlere (Kazanlar, silolar, kanalizasyon hatları, yer altı menholleri, kimyasal tanklar, reaktörler) kapalı alan denir.

Giriş İzni Protokolü Gereklilikleri:
  • Giriş İzin Belgesi düzenlenmeden alana girilemez.
  • Alana giren personelin haricinde giriş ağzında sürekli bir gözlemci (nöbetçi) beklemelidir.
  • Gözlemci ile iç iletişim telsiz veya sesli bağlantıyla kesintisiz sürdürülmelidir.
  • Acil kurtarma için tripod, vinç ve kurtarma kemeri girişte hazır bulundurulmalıdır.
Dayanak: İş Ekipmanları Yönetmeliği & Kapalı Alan Prosedürü Kapalı Alan Giriş İzni
#73 Kapalı alanlarda gaz ölçümü nasıl yapılır, oksijen ve patlayıcı gaz limit değerleri nelerdir?
Kapalı alana girilmeden önce kalibre edilmiş 4'lü ortam gaz ölçüm cihazı ile numune alma hortumu kullanılarak alanın alt, orta ve üst katmanlarından ölçüm yapılır (Gazların özgül ağırlıkları farklıdır).

Hayati Eşik Değerler:
  • Oksijen (O2): Güvenli aralık %19.5 ile %23.5 arasıdır. %19.5 altı oksijen yetersizliği, %23.5 üzeri yangın/patlama riskidir.
  • Patlayıcı Gaz (LEL): %0 LEL hedeflenir, %10 LEL üzerinde hiçbir şekilde çalışmaya izin verilmez.
  • Karbonmonoksit (CO): Azami sınır değer 20-25 ppm.
  • Hidrojen Sülfür (H2S): Azami sınır değer 5-10 ppm.
Dayanak: Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Yönetmeliği Gaz Ölçüm Eşikleri
#74 Eksantrik ve hidrolik pres makinelerinde çift el kumanda ve ışık bariyeri (optoelektronik) standartları nedir?
Pres makineleri en yüksek uzuv kaybı riski taşıyan ekipmanlardandır:
  • Çift El Kumanda (EN 574): İki butona aynı anda 0.5 saniye içinde basılmasını gerektirmeli, butonlardan biri bırakıldığında koç hareketi derhal durmalıdır. Butonlar dirsekle basılmayı önleyecek koruyucu halkaya sahip olmalıdır.
  • Işık Bariyeri (TS EN 61496): Tip 4 optoelektronik koruyucu cihazlar kullanılmalıdır. El veya vücut ışık demetini kestiğinde pres koçu tehlikeli noktaya ulaşmadan durmalıdır. Işık bariyeri ile tehlike noktası arasındaki güvenlik mesafesi EN ISO 13855 standardına göre durma süresine bağlı olarak hesaplanmalıdır.
Dayanak: TS EN 692, EN 693 & EN ISO 13855 Pres Emniyet Donanımı
#75 Forklift ve istif makineleri periyodik kontrol süresi nedir ve operatör yetki belgesi zorunlu mudur?
Forklift, transpalet, istif makinesi gibi kaldırma-iletme araçlarının periyodik kontrolleri standartlarda süre belirtilmemişse yılda en az 1 kez akredite makine mühendislerince yapılmak zorundadır.

Operatör Belgesi:
  • Forklift kullanacak personelin MEB onaylı Forklift Operatörlük Belgesi'ne (G sınıfı ehliyet kodu) sahip olması kanuni zorunluluktur.
  • Belgesi olmayan kişilerin forklift kullanmasına izin veren işverenler meydana gelecek kazalarda doğrudan asli kusurlu kabul edilir.
Dayanak: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği Forklift Belgesi & Kontrol
#76 Fabrika içi forklift trafiğinde mavi ışık (blue spot), hız sınırı ve yaya ayrımı nasıl sağlanır?
Fabrika ve depo içi forklift kazalarını önleme standartları:
  • Hız Sınırı: Kapalı fabrika alanlarında forklift hız limiti azami 10-15 km/s, yaya geçitlerinde 5 km/s olmalıdır.
  • Mavi Işık (Blue Spot / Red Zone): Forklift hareket yönünde 5 metre önceden yere parlak mavi nokta yansıtan ve yanlarda kırmızı tehlike şeridi çizen LED projeksiyon donanımı bulunmalıdır.
  • Fiziki Yaya Yolu Ayrımı: Yaya yolları sarı çizgilerle belirlenmeli, riskli kavşaklarda çelik çarpma bariyerleri ve sesli/ışıklı kör nokta aynaları yerleştirilmelidir.
Dayanak: İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik Forklift Trafik Güvenliği
#77 Basınçlı kaplar ve hava tanklarında hidrostatik test ve emniyet ventili kontrolleri ne sıklıkla yapılır?
Kompresör hava tankları, hidroforlar, buhar ve sıcak su kazanları gibi basınçlı kapların periyodik kontrolleri yılda en az 1 kez yapılır.

Test Şartları:
  • İşletme basıncının 1.5 katı basınçta su ile hidrostatik basınç testi uygulanır.
  • Hidrostatik testin işletme şartları nedeniyle yapılamadığı durumlarda tahribatsız muayene (NDT) yöntemleri uygulanır.
  • Emniyet ventilleri azami işletme basıncında açacak şekilde ayarlanmalı ve yılda en az bir kez test edilerek mühürlenmelidir.
Dayanak: İş Ekipmanları Yönetmeliği Tablo-2 Basınçlı Kap Testi
#78 Kaldırma ve iletme araçlarında (vinç, caraskal, forklift) statik ve dinamik yük testleri nasıl yapılır?
Kaldırma ekipmanlarının periyodik kontrollerinde uygulanan yük testleri:
  • Statik Test: Ekipmanın beyan edilen azami çalışma yükünün (SWL) 1.25 katı yük ile ekipman durur vaziyette yapısal dayanım ve sehim testi yapılır.
  • Dinamik Test: Beyan edilen kaldırma yükünün 1.1 katı ağırlıkla ekipmanın tüm hareket mekanizmaları (kaldırma, indirme, yürütme) çalıştırılarak fren ve motor performansı test edilir.
  • Test sonrasında frenlerde kayma, halatta deformasyon ve çatlak olmamalıdır.
Dayanak: İş Ekipmanları Yönetmeliği Madde 7 & TS 10116 Vinç Yük Testleri
#79 ATEX ve Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) hangi tesislerde zorunludur ve Zone sınıflandırması nedir?
Yanıcı gaz, buhar, sis veya parlayıcı tozların havayla karışarak patlayıcı ortam oluşturma ihtimali bulunan tüm işyerlerinde (Boya tesisleri, kimya depoları, tahıl siloları, un fabrikaları, LPG/akaryakıt istasyonları) Patlamadan Korunma Dokümanı hazırlanması zorunludur.

Tehlikeli Bölge (Zone) Sınıflandırması:
  • Gaz/Buhar Ortamları: Zone 0 (Sürekli patlayıcı ortam), Zone 1 (Normal çalışmada ara sıra patlayıcı ortam), Zone 2 (Normalde oluşmayan, oluşsa bile kısa süren ortam).
  • Toz Ortamları: Zone 20 (Sürekli toz bulutu), Zone 21 (Ara sıra toz bulutu), Zone 22 (Nadir toz bulutu).
  • Bu alanlarda sadece kıvılcım çıkarmaz Ex-proof (ATEX sertifikalı) elektrikli ekipmanlar kullanılabilir.
Dayanak: Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik ATEX & PKD
#80 Sıcak iş izni (Hot Work Permit) nedir ve kaynak/kesim işlerinde yangın nöbeti (Fire Watch) süresi nedir?
Kaynak, taşlama, alevli kesme, lehimleme gibi kıvılcım ve açık alev üreten tüm operasyonlar 'Sıcak İş' (Hot Work) olarak adlandırılır. Yangın riski taşıyan kapalı alanlarda ve fabrikalarda bu işler öncesinde 'Sıcak İş İzin Belgesi' düzenlenmelidir.

Yangın Gözlemcisi (Fire Watch) Kuralı: NFPA 51B ve uluslararası İSG standartlarına göre, sıcak iş bittikten sonra bile gizli için için yanmaları ve kıvılcım sıçramalarını tespit etmek amacıyla alanda en az 30 dakika (yüksek riskli ahşap/izolasyonlu binalarda 60 dakika) kesintisiz Yangın Nöbeti tutulması zorunludur.
Dayanak: NFPA 51B & Yangın Yönetmeliği Sıcak İş İzni & Nöbet

9. Kişisel Koruyucu Donanım (KKD), Ölçüm & Yangın Güvenliği

10 Soru
#81 Kişisel Koruyucu Donanımların (KKD) işyerinde temini, zimmeti ve CE uygunluk belgesi süreci nasıldır?
KKD'ler işveren tarafından çalışanlara ücretsiz olarak verilmek zorundadır. KKD bedeli hiçbir ad altında çalışanın maaşından kesilemez.

Zimmet ve Belgelendirme:
  • Tüm KKD'ler Avrupa Birliği mevzuatına uygun CE İşareti ve Türkçe kullanım kılavuzu taşımalıdır.
  • Kategori III (Ölümcül risklere karşı koruyan) donanımlarda CE işaretinin yanında 4 haneli Onaylanmış Kuruluş (Notified Body) numarası bulunmalıdır.
  • Verilen KKD'ler için çalışana pratik kullanım eğitimi verilmeli ve 'KKD Zimmet ve Teslim Tutanağı' imzalatılarak özlük dosyasında saklanmalıdır.
Dayanak: Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik KKD Zimmet & CE
#82 İş güvenliği baretleri hangi EN standartlarına tabi olmalıdır ve baretlerin kullanım ömrü ne kadardır?
Endüstriyel baretler TS EN 397 standardına uygun olmalıdır. Elektrik işlerinde kullanılan baretler ilave olarak EN 50365 (1000 V izolasyon) şartını sağlamalıdır.

Kullanım Ömrü ve Değişim:
  • Baretlerin iç kısmında üretim tarihi (çark damgası) yer alır. Normal şartlarda polietilen baretlerin raf ömrü 5 yıl, fiili kullanım ömrü güneş ve kimyasal maruziyetine göre 2 ila 3 yıldır.
  • Ağır bir darbe alan veya çatlayan baret, görünürde hasar olmasa dahi iç moleküler yapısı bozulduğu için derhal hurdaya ayrılmalı ve yenisiyle değiştirilmelidir.
Dayanak: TS EN 397 & TS EN 50365 Standartları Baret Standartları
#83 Güvenlik ayakkabılarında S1, S1P, S2, S3 ve S5 kodları ne anlama gelir (EN ISO 20345)?
İş güvenlik ayakkabıları TS EN ISO 20345 standardına tabidir ve tüm modellerde en az 200 Joule darbe dayanımlı burun koruyucu (çelik veya kompozit) bulunur:
  • SB: Temel güvenlik şartlarını sağlayan burun koruyuculu ayakkabı.
  • S1: SB + Antistatik taban + Topuk bölgesinde enerji absorbsiyonu + Yağa dayanıklı taban (Kuru ortamlar).
  • S1P: S1 + Delinmeye dirençli çelik/kevlar ara taban (İnşaat ve atölye kuru alanları).
  • S2: S1 + Suya dirençli ve su geçirmeyen üst saya (WRU) (Islak dış ortamlar).
  • S3: S2 + Delinmeye dirençli ara taban + Tırtıllı derin taban profili (Ağır şantiye ve inşaat standardı).
  • S5: S3 özelliklerine sahip polimer/kauçuk su geçirmez güvenlik çizmesi.
Dayanak: TS EN ISO 20345 Standardı Güvenlik Ayakkabısı Kodları
#84 Toz ve gaz maskelerinde FFP1, FFP2, FFP3 ve ABEK filtre tipleri hangi ortamlarda kullanılır?
Mekanik Partikül / Toz Maskeleri (EN 149):
  • FFP1: Toksik olmayan kaba tozlar için (%80 filtreleme).
  • FFP2: Kömür, silika, ahşap, kaynak dumanı gibi tehlikeli toz ve aerosollere karşı (%94 filtreleme).
  • FFP3: Asbest lifleri, kanserojen tozlar, virüs ve bakteriyel biyolojik etkenler için (%99 filtreleme).
Gaz ve Buhar Filtreleri (EN 14387 - Renk Kodları):
  • A (Kahverengi): Kaynama noktası > 65°C olan organik gaz ve buharlar (Solvent, tiner, boya).
  • B (Gri): İnorganik gazlar (Klor, hidrojen siyanür vb.).
  • E (Sarı): Kükürt dioksit ve asit gazları.
  • K (Yeşil): Amonyak ve organik amonyak türevleri.
Dayanak: TS EN 149 & TS EN 14387 Standartları Maske & Filtre Standartları
#85 İş hijyeni ortam ölçümleri (gürültü, titreşim, toz, aydınlatma, termal konfor) ne sıklıkla tekrarlanmalıdır?
İşyerlerinde ortam ölçümleri Türkak akreditasyonuna ve Bakanlıkça İSGÜM tarafından yetkilendirilmiş laboratuvarlara yaptırılır.

Yenileme Periyotları:
  • Risk değerlendirmesinde öngörülen periyotlarda (genellikle yılda bir veya 2 yılda bir) tekrarlanır.
  • İşyeri ortamında, üretim teknolojisinde, makine parkurunda veya havalandırma sisteminde değişiklik olduğunda süre beklenmeksizin derhal yenilenir.
  • İş müfettişleri denetiminde geçerli bir iş hijyeni ölçüm raporu sunamayan işverenlere her bir parametre için ayrı ayrı idari para cezası uygulanır.
Dayanak: İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizi Yapan Laboratuvarlar Yönetmeliği İş Hijyeni Ölçümleri
#86 Gürültü Yönetmeliğine göre en düşük/en yüksek maruziyet eylem değerleri ve sınır değeri kaç dB(A)'dir?
Gürültü Yönetmeliği uyarınca 8 saatlik günlük çalışma süresi baz alınarak belirlenen yasal eşikler:
  • En Düşük Maruziyet Eylem Değeri [80 dB(A)]: İşveren çalışanlara kulak koruyucu donanım temin etmek ve hazır bulundurmak zorundadır.
  • En Yüksek Maruziyet Eylem Değeri [85 dB(A)]: Kulak koruyucu donanımların çalışanlar tarafından fiilen kullanılması zorunludur; işveren kullanımı denetler.
  • Yeterli Koruma Sınır Değeri [87 dB(A)]: Kulak koruyucunun zayıflatma etkisi de hesaba katıldıktan sonra çalışanın kulağına ulaşan ses düzeyi kesinlikle 87 dB(A)'yı aşamaz.
Dayanak: Çalışanların Gürültü ile İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik Madde 5 Gürültü Sınır Değerleri
#87 İşyerlerinde Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik gereği yangın söndürücü sayısı nasıl belirlenir?
Yangın söndürme tüplerinin (YSC) sayısı alan ve tehlike sınıfına göre belirlenir:
  • Düşük Tehlike Sınıfı: Her 500 m² taban alanı için 1 adet 6 kg'lık KKT söndürücü.
  • Orta ve Yüksek Tehlike Sınıfı: Her 250 m² taban alanı için en az 1 adet uygun tipte 6 kg'lık söndürücü.
  • Otoparklar, depolar, elektrik pano odaları, jeneratör ve kazan dairelerinde alan metrekaresine bakılmaksızın ilave uygun tip söndürücüler konulur.
  • Söndürücülere ulaşma mesafesi hiçbir noktadan 25 metreyi geçemez; duvara yerden montaj yüksekliği kulp seviyesi için en fazla 90 cm olmalıdır.
Dayanak: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Madde 99 Yangın Tüpü Dağılımı
#88 Yangın söndürme tüplerinin (KKT, CO2, Köpüklü) periyodik kontrol ve hidrostatik test süreleri nedir?
Taşınabilir yangın söndürme cihazlarının periyodik bakım takvimi TS ISO 11602 standardına tabidir:
  • Gözle Kontrol: Ayda bir basınç göstergesi manometresi yeşil alanda mı, emniyet pimi ve mührü sağlam mı diye kontrol edilir.
  • Yıllık Bakım: Yılda en az 1 kez TSE hizmet yeterlilik belgeli yetkili yangın firmalarınca kontrol edilir ve bakım etiketi vurulur.
  • Hidrostatik Basınç Testi ve Dolum: En geç 4 yılda bir (Kuru Kimyevi Tozlu cihazlarda) tüpler boşaltılarak gövde basınç testine tabi tutulur ve söndürme tozu yenilenir.
Dayanak: TS ISO 11602-2 & Yangın Yönetmeliği Yangın Tüpü Bakımı
#89 İşyerlerinde yangın tatbikatı yılda en az kaç kez yapılmalıdır ve tatbikat tahliye süresi nasıl raporlanır?
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik gereğince; hazırlanmış olan acil durum planlarının uygulanabilirliğini test etmek için yılda en az 1 kez tüm personelin katılımıyla tahliye ve yangın tatbikatı yapılması zorunludur (Maden işyerlerinde 6 ayda bir).

Tatbikat Raporu: Tatbikatın başlangıç ve güvenli toplanma alanına tam intikal süresi kronometre ile ölçülür, sayım yapılır, eksiklikler tespit edilerek 'Yangın Tatbikatı Değerlendirme Raporu' düzenlenir ve kurul karar defterine işlenir.
Dayanak: İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik Madde 13 Yangın Tatbikatı
#90 Yangın kapıları ve acil kaçış merdivenlerinde TS EN 1634-1 ve panik bar donanım standartları nelerdir?
Kaçış yolları ve yangın merdiven kapılarının hayati özellikleri:
  • Yangın Dayanımı: TS EN 1634-1 standardına uygun olarak en az EI60 (60 dakika) veya yüksek binalarda EI120 (120 dakika) yangına ve duman geçişine dayanıklı olmalıdır.
  • Açılış Yönü: Yangın kapıları daima kaçış yönüne doğru (dışarıya) açılmalıdır.
  • Panik Bar (EN 1125): Kapı üzerinde içeriden basıldığında kilitleme olmaksızın derhal açılan panik bar donanımı bulunmalıdır. Kapıların kilitlenmesi veya önüne eşya yığılması kanunen ağır kusur sayılır.
  • Kendiliğinden Kapanma: Kapılarda hidrolik kapatıcı ve duman sızdırmaz soğuk/sıcak duman fitilleri zorunludur.
Dayanak: TS EN 1634-1 & TS EN 1125 Standartları Yangın Kapısı Standartları

10. İSG Çözüm Portalı, Formlar, Hesaplama Araçları & Mobil Uygulama

10 Soru
#91 isgcozum.com portalında yer alan 250+ adet İSG formu ve kontrol listesini nasıl indirebilirim?
İSG Çözüm portalında 'Formlar & Şablonlar' ve 'Saha Kontrol Listeleri' ana kategorileri altında inşaat, fabrika, ofis, yangın ve makine periyodik kontrolüne dair 250'den fazla profesyonel dosya bulunmaktadır. İlgili yazı veya form başlığına tıkladığınızda sayfa içerisinde yer alan 'Dosyayı İndir' veya 'Excel / Word Şablonunu İndir' butonlarına basarak dosyayı doğrudan bilgisayarınıza veya mobil cihazınıza kaydedebilirsiniz.
Dayanak: Portal Dokümantasyon Hizmeti Dosya İndirme Rehberi
#92 Portalda bulunan Word (.docx) ve Excel (.xlsx) şablonları ücretsiz ve düzenlenebilir midir?
Evet. isgcozum.com portalında ve mobil uygulamasında sunulan tüm şablonlar, denetim kontrol listeleri ve izin formları tamamen ücretsiz ve açık kaynak düzenlenebilir formatlardadır. Dosyaları indirdikten sonra şirketinizin kurumsal logosunu, unvanını ve şantiye bilgilerini ekleyerek doğrudan kullanabilirsiniz.
Dayanak: Açık İSG Dokümantasyon İlkesi Ücretsiz İndirilebilir İçerik
#93 Fine-Kinney Risk Hesaplama aracı sitede nasıl çalışır ve rapor çıktısı alınabilir mi?
Portalımızdaki /isg-hesaplayici/fine-kinney modülü üzerinden; tespit ettiğiniz tehlike için İhtimal (O), Frekans (F) ve Şiddet (D) değerlerini açılır listelerden seçtiğiniz anda sistem matematiksel Risk Skorunu (R) anında hesaplar, risk seviyesini (Tolerans dışı, Yüksek, Önemli vb.) renklendirerek gösterir ve alınması gereken öncelikli eylem önerilerini sunar.
Dayanak: İnteraktif İSG Hesaplayıcı Modülü Fine-Kinney Aracı
#94 2026 İSG İdari Para Cezası Hesaplama aracında ceza tutarları hangi kriterlere göre hesaplanır?
Portalımızdaki /isg-ceza-hesaplama aracı; 6331 sayılı Kanun'un 26. maddesindeki güncel 2026 ceza katsayılarını kullanır. Kullanıcı; işyerinin Tehlike Sınıfını (Az Tehlikeli, Tehlikeli, Çok Tehlikeli) ve Çalışan Sayısı baremini (1-9, 10-49, 50+) seçtiğinde, uzman/hekim çalıştırmama, risk analizi eksikliği veya kaza bildirmeme gibi 30'dan fazla ihlal maddesi için yürürlükteki kesin parasal ceza tutarlarını kuruşu kuruşuna listeler.
Dayanak: 6331 SK 2026 YDO Ceza Tarifesi Ceza Hesaplama Modülü
#95 İSG Sınav Hazırlık Testi (Quiz) modülü ile hangi sınavlara ve kaç soru ile hazırlanabilirim?
Portalımızda ve mobil uygulamamızda yer alan /isg-test-coz interaktif test modülü; ÖSYM tarafından yapılan İş Güvenliği Uzmanlığı (A, B, C Sınıfı), İşyeri Hekimliği ve Diğer Sağlık Personeli sınav müfredatına birebir uygun 100'den fazla güncel sınav sorusu barındırır. Anında doğru/yanlış geri bildirimi, çözüm açıklamaları ve puan tablosu sunar.
Dayanak: ÖSYM İSG Müfredat Uyumu İSG Sınav Quiz
#96 Günün İSG Mevzuatı ve 6331 Kanunu arama modülleri nasıl kullanılır?
Portal ana sayfasında her gün otomatik olarak 6331 sayılı Kanun'un önemli bir maddesini ve pratik özetini sunan Günün Mevzuatı şeridi yer alır. Ayrıca /6331-sayili-isg-kanunu sayfamızdan kanunun 39 maddesinin tam metnine, fıkra açıklamalarına ve ilgili yönetmelik bağlantılarına anında filtreleme yaparak ulaşabilirsiniz.
Dayanak: 6331 Tam Metin Modülü Kanun Arama
#97 İSG Çözüm Mobil Uygulaması (Android / iOS) hangi özellikleri sunmaktadır?
İSG Çözüm mobil uygulaması sahadaki profesyonellerin tüm ihtiyaçlarını cebine taşır:
  • 250+ rehber ve makaleyi akıllı kart tasarımıyla okuma,
  • Saha formlarını doğrudan telefona indirme ve inceleme,
  • İnteraktif Fine-Kinney ve 2026 İSG Ceza hesaplayıcılarını mobil arayüzde kullanma,
  • Sınav testlerini süre sayacıyla çözme,
  • Kaza sıklık/ağırlık oranı hesaplama,
  • Anlık mevzuat ve Resmi Gazete değişiklik bildirimleri (FCM push notification).
Dayanak: Mobil Platform Çözümü Mobil Uygulama Özellikleri
#98 Mobil uygulamada formları ve rehberleri çevrimdışı (offline) olarak okumak ve indirmek mümkün müdür?
Evet. İSG Çözüm mobil uygulaması yerel SQLite ve SharedPreferences önbellek altyapısı sayesinde daha önce görüntülediğiniz makaleleri, günün mevzuatını, terimler sözlüğünü ve ceza tablolarını internet bağlantınız olmasa dahi (şantiye bodrumlarında veya kapsama alanı dışındaki maden/fabrika sahalarında) kesintisiz görüntülemenize imkan tanır.
Dayanak: Çevrimdışı Veri Mimarisi Offline Erişim
#99 İSG Çözüm portalındaki içerikler güncel mevzuat değişikliklerine göre ne sıklıkla güncellenir?
Resmi Gazete'de yayımlanan tüm İSG yönetmelik değişiklikleri, tebliğler, Yargıtay emsal kararları ve yıllık yeniden değerleme oranları editör ekibimiz ve İSG uzmanlarımız tarafından günlük olarak taranır; portal makaleleri, hesaplama araçlarının katsayıları ve soru havuzları eş zamanlı olarak revize edilir.
Dayanak: Sürekli Mevzuat İzleme İçerik Güncelliği
#100 Portal üzerinde yeni bir form, kontrol listesi talep etmek veya teknik soru sormak için hangi kanallar kullanılabilir?
Sitemizde bulamadığınız özel bir şantiye formu, sektörel risk analizi veya mevzuat sorusu için:
  • İletişim sayfamızdaki (/iletisim) formu doldurabilir,
  • Resmi WhatsApp İSG Bilgi ve Destek Grubumuza katılarak (chat.whatsapp.com/FX8iOYltjS9JmK0HxCmcuG) uzman topluluğumuzla anında bilgi alışverişinde bulunabilir,
  • Makale altındaki yorum alanlarından doğrudan soru yöneltebilirsiniz.
Dayanak: İletişim & Topluluk Desteği İletişim & Destek

Çerez Politikası
Deneyiminizi geliştirmek, site trafiğini analiz etmek ve size özel içerik sunmak için çerezleri kullanıyoruz. Sitemizi kullanmaya devam ederek çerez politikamızı kabul etmiş sayılırsınız.

Okumak İçin: Çerez Politikası